كرده است . كتاب را به صورت رمان نوشته است . كودكى را به روش خاصى بزرگ مىكنند ، مثلًا كارهايى را به او پيشنهاد مىكنند كه به حكم آن كارها روح او قويتر مىشود . فكر گاهى دقيق است و گاهى نيست ؛ يعنى انسان گاهى در فكر خودش دقت دارد و گاهى ندارد . چطور ؟ ما و شما ممكن است صد بار به اين مسجد « اتفاق » بياييم و برويم ولى وقتى كه خارج از آن هستيم اگر از ما بپرسند كه وضع اين مسجد چگونه است مثلًا چقدر ارتفاع دارد ، پهنايش چه مقدار است ، چه تابلوهايى در آن نصب كرده‌اند ، با اينكه صد بار آمده‌ايم و رفته‌ايم ، در عين حال نمىتوانيم تشريح كنيم . ولى اگر همين سؤال را از يك نفر نقاش كه به هر چيزى كه نگاه مىكند به آن دقيق مىشود بپرسند ، مىتواند شرح بدهد . مىگويند چشم او تربيت شده است ، به اين معنى كه دل او روى مبصراتش دقيق شده است . در مسموعات هم همين‌طور است . كسى كه با آلات موسيقى آشنايى داشته باشد ، از صدا تشخيص مىدهد كه اين چه صدايى است . در ملموسات نيز همين گونه است ، چنان كه طبيب از نبض بيمار مرض او را تشخيص مىدهد . اگر بخواهيد بفهميد لامسه تا چه حد دقيق مىشود ، مىتوانيد در كورها دقيق بشويد مخصوصاً كورهاى مادرزاد . مىبينيد لامسه كار اغلب نيروها را مىكند . اخلاق يعنى ورزش و تقويت قواى روحى غرض اين جهت است كه تمام قواى بدنى را بايد ورزش داد . قواى روحى هم همين‌طور ، مخصوصاً قواى عالى انسانى را ، قوّهء اراده را ، قوّهء عقل را ، فكر را ، تمركز فكر را ، اينها را بايد تقويت كرد . اينها اخلاق است . پايهء اخلاق اين است كه ارادهء انسان قوى و نيرومند باشد ؛ يعنى ارادهء انسان بر شهوتش حكومت كند ، بر عاداتش حكومت كند ، بر طبيعتش غالب باشد . چطور ؟ يعنى شخص آنچنان با اراده باشد كه اگر تشخيص داد كه بايد اين كار را كرد ، تصميم بگيرد و هيچ طبيعتى نتواند جلو او را بگيرد . مثلًا همان اوّلى كه نماز بر شخصى تكليف مىشود و يا تشخيص مىدهد كه نماز براى او خوب است و بعد از اين بايد سحرها حركت كند نماز بخواند ، دعا كند ، استغفار كند ، از خداوند استعانت بجويد و كمك بگيرد ، هنگام خواب يك دفعه بلند مىشود . طبيعتش به او مىگويد بخواب ، استراحت كن . دلش مىخواهد بخوابد ،